Umfama osemtsha uThulani Magida echazela uMphathiswa wezoLimo eMpuma Koloni, uNonceba Kontsiwe, noSekela Mphathiswa weSebe lezoLimo kuzwelonke, uZoleka Capa, indlela asebenzisa ngayo iidroni ukulima.
Image: Thozi kaManyisana / DoA
Kwinyathelo elikhulu elijolise ekuvuseleleni imveliso yezolimo nokulwa nentlupheko eMpuma Koloni, uMphathiswa wezoLimo ephondweni, uNonceba Kontsiwe, usungule ngokusesikweni iinkqubo zokunkcenkceshela zephondo ngoLwesibini, umhla wamashumi amabini anesixhenxe (27) kweyoMqungu 2026.
Imali engaphezulu kweR19.5 million ityalwe kule nkqubo. USekela Mphathiswa weSebe lezoLimo kuzwelonke, uZoleka Capa, ebephakathi kwamagosa awayezimase lo msitho.
Ethetha ngexesha lokusungulwa kweprojekthi ebibanjelwe eZanyokhwe Irrigation Scheme, eKeiskammahoek, uMphathiswa uthe ukuvuselelwa kwezi nkqubo kujoliswe ekuxhaseni imveliso yemifuno, iinkozo nokutya kwezilwanyana, ngaphezu koko, isebe liza kubonelela ngezixhobo noomatshini abaza kusebenza ngaphezulu kweehektare eziliwaka (1528) zomhlaba.
"Injongo kukulwa nentlupheko kwiphondo laseMpuma Koloni. Sithathe isigqibo njengorhulumente sokuvuselela iinkqubo zokunkcenkceshela kweli phondo, kwaye le (Zanyokhwe) yenye yazo kodwa iyonke siza kuvuselela iihektare ezilishumi lamawaka (10000) kwiinkqubo zokunkcenkceshela kulo lonke iphondo koomasipala bezithili ezahlukeneyo kwiminyaka emihlanu ezayo.
"Sifuna ukulwa nentlupheko; sifuna ukudala amathuba emisebenzi size sazise iindlela ezintsha zokusebenza umhlaba. Sifuna nokuphucula uqoqosho lwephondo kunye neepokotho zamafama," utshilo uKontsiwe.
UMphathiswa uKontiswe uthe oku kungasebenza kuba babone iziphumo zabanye amafama ekudala esebenza, nasele befikelele kwimarike, uthi bathengisa imveliso yabo nangaphaya kwephondo kwaye kukho nomnye umfama othengisa imifuno eLesotho.
"Sikholelwa ukuba ngokuzinikela, ukuzibophelela nenkxaso esiyifumana kwamanye amasebe nentsebenziswano namashishini abucala, siza kuzalisekisa kwaye sifezekise injongo yethu," utshilo uMphathiswa.
Ethetha egameni leenkqubo zokunkcenkceshela kweli phondo, usihlalo webhodi yakwaZanyokhwe, uGqr. Litha Matiwane, uthe amalungu eenkqubo achulumancile kakhulu. "Njengamafama ephondo, sibulela kakhulu," utshilo.
Uthe inkqubo yokuvuselela ikhokele ekulungisweni komatshini wokuhlamba iitapile wakwaZanyokhwe lisebe kwaye ngoku uyasebenza – wongeza ngelithi le nkqubo ifuna ukwandisa nokugxila kwimveliso yeeorenji kumhlaba oziihektare ezingamakhulu amathathu (300) futhi sele benamalungelo okusebenzisa amanzi ukufezekisa le njongo.
UMlawuli weSithili kwaOld Mutual, uNoxolo Qika, ugxininise ukubaluleka kokubandakanywa kwamashishini abucala kwiinkqubo zikarhulumente.
"Icandelo labucala libalulekile ekulondolozeni iinkqubo zikarhulumente. Xa uMphathiswa esazisa iinkqubo zokuphuhlisa abantu, iOld Mutual iza kuncedisa," ugxininise watsho uQika.
Oku kuvuselelwa kweenkqubo zokunkcenkceshela kuvuselela ithemba kubantu abaninzi eMpuma Koloni, ngoba oku akunyusi imveliso yezolimo kuphela, kodwa kudala namathuba okubeka isonka etafileni kwiintsapho ezininzi kweli phondo.