Inkokeli yeDA, uJohn Steenhuisen, ubhengeze ngokusesikweni ukuba akasayi kuba ngumgqatswa wesikhundla sokukhokela iqela.
Image: Tumi Pakkies / Independent Newspapers
Ixesha lenkokeli yeDemocratic Alliance, uJohn Steenhuisen, kurhulumente lisenokuba lifikelele esiphelweni, njengoko abahlalutyi bezopolitiko besithi isigqibo sakhe sokurhoxa njengomgqatswa wesikhundla sokukhokela eli qela singachaphazela isikhundla sakhe njengoMphathiswa.
USteenhuisen ubhengeze ngoLwesithathu ukuba uza kurhoxa xa iDA iya kwinkomfa yayo yolonyulo kwinyanga kaTshazimpuzi, esithi ufuna ukugxila ngokupheleleyo kwindima yakhe njengoMphathiswa wezoLimo nasekulweni nokuqhambuka kwesifo somlomo eMzantsi Afrika. Nangona kunjalo, abahlalutyi bathi ukuyeka isikhundla esiphezulu seqela kuyawunciphisa ukuma kwakhe ngaphakathi kuRhulumente wobumbano (GNU).
Umhlalutyi wezopolitiko, uNjingalwazi uKedibone Phago waseNorth-West University, uthe ingcaciso kaSteenhuisen ayichazi nto kwaye, eneneni, yenze ikamva lakhe kurhulumente libe mfiliba.
“Isizathu sakhe asinangqiqo,” utshilo uPhago. “Ukurhoxa njengenkokeli yeDA ukuze agxile ekubeni nguMphathiswa kuyawuthomalalisa umsebenzi wakhe. Ngaphandle kolawulo kwiqela, akayi kuba nefuthe ekubeni ngubani osebenza kurhulumente kwaye unokutshintshwa ngokulula.”
UPhago uthe iindibano zakutshanje zibonisa ukuba uSteenhuisen wayesele esebenza phantsi kwemiqathango engqongqo yezopolitiko, wongeza ngelithi uxinzelelo olufanayo lunokumenza abekwe ecaleni xa inkokeli entsha yeDA inyuliwe.
“Wanikwa into amakayenze aze ayilandele kwaye ekugqibeleni watyhalelwa ngaphandle,” utshilo uPhago. “Into efanayo kusenokwenzeka ukuba yenzeke emva kukaTshazimpuzi.”
Ngokutsho kukaPhago, ukusinda kukaSteenhuisen kwikhabhinethi kunokuxhomekeka ekubeni ngubani oza kungena esikhundleni sakhe njengenkokeli yeDA. Ukholelwa ukuba amathuba kaSteenhuisen aya kuphucula kakhulu ukuba uSodolophu waseKapa uGeordin Hill-Lewis uyaphumelela.
“Usenokusinda ukuba ubunkokeli buya kuSodolophu waseKapa. Kodwa ukuba buya kumntu ongenasikhundla sikarhulumente, uza kuba sengxakini kwaye andimboni egqiba ixesha lakhe.”
Nangona kunjalo, uSteenhuisen ubeke isigqibo sakhe njengesiphelo sendalo sohambo lwakhe lobunkokeli. Ethetha eDurban ngoLwesithathu, uthe uzalisekise igunya awayelinikwe xa waba yinkokeli yeqela ngo2019, ngexesha apho iDA yayijongene nokuncipha kwenkxaso nokungazinzi kwangaphakathi.
“Ndifezekisile yonke into endandiyithembise iqela lam xa ndandinyulwa okokuqala njengenkokeli ngo2019,” utshilo. “Ndiliphakamisile ngokuzingca iphawu leqela xa ukuvota kwalo kwangaphakathi kwehla ukuya kwi16% kuphela kwaye emva kokuba oonondaba bebhengeze ‘ukufa kweDA’.”
Uthe ubunkokeli bakhe bugxile ekuqiniseni imilinganiselo ephambili yeqela, akholelwa ukuba incede ekuzinziseni iDA futhi ekugqibeleni ikhokelele ekuthatheni inxaxheba kwayo kurhulumente kazwelonke ngo2024.
USteenhuisen uthe ixesha lakhe liza kukhunjulwa ngokunceda uMzantsi Afrika kwinto ayichaze njengendlela entsha eya kwimpumelelo ngeGNU.
“Esi ayisosiphelo seDA okanye esam,” utshilo. “Umsebenzi olandelayo kukwakha phezu kwempumelelo yethu kwiGNU nokukhulisa iDA ibe lelona qela likhulu eMzantsi Afrika, elikwaziyo ukukhokela oorhulumente bexesha elizayo bendibanisela kumanqanaba asekuhlaleni, ephondo nakuzwelonke.”